|
Η λέξη |
Σημαίνει |
|
αβαρεσά |
τεμπελιά, οκνηρία |
|
αβατζέρνω |
πλεονάζω, περισσεύω |
|
αβιζέρνω |
εφιστώ τη προσοχή καποιου, ειδοποιώ |
|
αβοθρακός |
βάτραχος |
|
αγαλιανά |
σιγά-σιγά |
|
αγαπητερά |
με αγάπη, με στοργή, συμπαθητικά |
|
αγαπητερός |
αυτός που με την συμπεριφορά του γίνεται αγαπητός |
|
αγαστεροπιάνω |
αναπτύσσομαι ομαλά |
|
αγγελοσκιάζομαι |
σκιάζομαι από τον άγγελό μου, βλέπω προμηνήματα του θανάτου μου |
|
άγγουρος |
νεαρός, νέος |
|
αγγουροφαίνεται |
μου κακοφαίνεται |
|
αγγριγιεύω |
γίνομαι άγριος, αγριεύω, ερεθίζω κάποιον, τον εξάπτω |
|
αγιάερτος |
αγύριστος, δεν έχει γυρίσει ακόμα |
|
αγιάζω |
καλημερίζω |
|
αγίδα |
συμπαράσταση, ενίσχυση |
|
αγκαλέ |
αγκαλιά |
|
αγκαλιδέ |
ότι χωράει μια αγκαλιά |
|
αγκανάδος |
αγανακτισμένος, οργισμένος, άκεφος |
|
αγκανάρηση |
αγανάκτηση, εξόργιση |
|
αγκανίζω |
γκαρίζω, φωνάζω δυνατά |
|
αγκίνιαστος |
άθικτος, αχρησιμοποίητος |
|
αγοϊζω |
παρεκτρέπομαι, οργιάζω |
|
αγριμοπόδαρος |
αυτός μου έχει πόδια γρήγορα και δυνατά όπως το αγρίμι |
|
αγριοξανοίγω |
αγριοκοιτάζω |
|
αγρουλιά |
η άγρια ελιά που δεν έχει εμβολιασθεί |
|
αδέλοιπος |
αποδέλοιπος, υπόλοιπος |
|
αδιαρίζομαι |
σπεύδω , επείγομαι |
|
αδιάρμιστος |
ακατάστατος , αταχτοποίητος |
|
αδιαφόρετος |
ο μάταιος , ο ανωφελής |
|
αδικοθανατίζω |
βρίσκω κακό και άδικο θάνατο |
| αδόδια | δόντια |
|
αδυναμίζω |
χάνω τις δυνάμεις μου, εξαντλούμαι σωματικά |
| αελιά | αγελάδα |
|
αερινίζει |
αρχίζει να πνέει δροσερός αέρας |
| αζατοχάρτι | αποφυλακιστήριο |
|
άζουδος |
άτυχος, κακότυχος |
|
αθάλη |
θερμή στάχτη |
|
άθαφος |
άταφος |
|
αθιβολή |
κουβέντα, συζήτηση |
|
αθός |
ανθός |
|
άθος |
στάχτη |
|
αθρακοβόλη |
στάχτη με αναμμένα κάρβουνα |
|
αίγα |
η γίδα |
|
αϊπλίκι |
ελλάτωμα , κουσούρι |
|
ακούω |
μτφ. μυρίζω |
|
ακρημιά |
ακρινή |
|
αλάργο |
μακρυά (από κάτι - κάποιον) |
|
αλαργοξορίζω |
στέλνω πολύ μακρυά, στην ξενιτιά |
|
αματέ |
ματιά |
| αμοναχός | μόνος |
|
αναλέγω |
μαζεύω |
|
αναμαζώνομαι |
ησυχάζω, ηρεμώ, γυρίζω στα παλιά |
|
αναστορούμαι |
θυμάμαι |
|
ανεργιάζω |
καταλαβαίνω, το παίρνω χαμπάρι |
|
ανιμένω |
περιμένω |
|
ανυφαντικό |
υφαντό |
| αξογύρου | στο κατόπι-παίρνω κάποιον απο πίσω |
| απείς | αφού |
| απλάτανος | ο πλάτανος |
| απλωτός | απλώστρα |
|
αποδιαφωτά |
ξημερώνει |
|
αποκαμαρώνω |
καμαρώνω |
| απύρι | θειάφι |
|
άρκαλος |
ασβός |
|
αρμηνεύω |
λέω, στέλνω μήνυμα |
|
ασάλευτος |
ακίνητος , ακούνητος |
| ασίς | επαναστάτης - ανυπότακτος - χαϊνης |
| ασκιανός | ίσκιος |
| ασλάνης | ανδρείος - επαναστάτης |
|
ασπάλαθος |
αγκαθωτό φυτό που υπάρχει στην Κρήτη |
|
αστιβίδα |
θάμνος |
|
αφουγκράζομαι |
ακούω |
|
αχός |
θόρυβος |
| βαβαλίζω | περιποιούμαι ιδαιαιτέρως - φροντίζω |
| βάρηκε | χτύπησε |
| βαροπρουκισμένη | νύφη με ιδιαίτερα μεγάλη προίκα |
| βαταλαλώ | θορυβώ άσκοπα σε χαμηλό τόνο |
|
βιόλα |
χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει κόκκινα λουλούδια (παπαρούνα - γαρύφαλλο) |
|
βοργίζει |
το κτυπάει ο βοριάς |
| βουτσές | οι ακαθαρσίες των βοδιών |
|
βρίνω |
βρίσκω |
| γαμπάς | καπότο |
|
γειαίνω ή γιάνω |
βρίσκω την υγεία μου |
|
γιαγιέρνω |
επιστρέφω |
|
γιάντα |
γιατί |
|
γιδάρης |
βοσκός σε γίδες |
|
γλακώ |
τρέχω |
|
γλεντοκόπισμα |
το έντονο (δυνατό - άγριο) γλέντι |
| γομάρι | φορτίο |
|
γράδες |
οι γριές |
|
γρε |
η γριά |
|
γρόθος |
η γροθιά, μτφ. (βρισιά) αυτός που είναι για γροθιές, ο βλάκας |
|
γροικώ |
νιώθω, δίνω προσοχή, ακούω |
|
γύρενε |
γυρεύουνε |
|
γυρογιάλι |
η ακρογιαλιά |
|
γυρού γυρού |
κυκλική συναγωγή |
| δάμακας | ο μικρός γκρεμός σε σχετικά ομαλά εδάφη |
|
δείλι |
το δειλινό |
| δεμαθιά | δεμάτι |
|
διάβα |
πέρασμα |
|
διακονιάρης |
ζητιάνος |
|
διαρμίζομαι |
καθαρίζω, τακτοποιώ |
|
δίφορος |
αυτός που καρπίζει δύο φορές το χρόνο |
|
δρασκελίζω |
περπατάω με μεγάλο βήμα |
|
δρόσει |
δροσερεύσει |
| εκειαμέ | όχι δα |
| έκειε | εκεί |
| εκουζουλάθηκα | τρελάθηκα |
| εντάκαρα | άρχισα |
| εντεψίζικο | πονηρό - σόκιν |
| έξε | έξι |
| επαέ | εδώ |
| επόχτισα | τελείωσα το χτίσιμο |
|
ερέχτηκα |
θαύμασα |
| εσάσαμε | εφτιάξαμε |
| έτζοι | νάτες |
| ετουλόγου σου | εσύ |
| ετουτανά | αυτά |
| ετσά | έτσι |
| έτσαναι | έτσι είναι |
|
ζα(ωζα) |
τα ζώα |
|
ζάλα |
βήματα |
|
ζόρες |
ζόρισμα, κίνδυνος |
| ήφυγε | έφυγε |
|
θαρμίζω |
ματιάζω |
|
θαρμός |
βασκανία, μάτιασμα |
|
θαρρεύγομαι |
εμπιστεύομαι |
|
θέτω |
ξαπλώνω |
|
θρινάκι |
το κοσκίνισμα των σταχυών στο αλώνι |
|
θωρώ |
βλέπω |
|
ιδώ |
δω - βλέπω |
| ιμανσίζης | άθρησκος |
|
ίντα |
τί (χρησιμοποιείται για ερώτηση) |
|
καβαλίνα |
κοπριά |
|
καβρός |
ο κάβουρας |
| και τε | κι έπειτα |
| κακουδέρικο | ισχνό |
|
καλλιά |
καλύτερα |
| καμπαθούρα | απάνεμο κοίλωμα του εδάφους |
| κατακεφαλίδι | δυνατή ξυλιά στο κεφάλι |
|
κατέ(χ)ω |
ξέρω, γνωρίζω |
|
κάτης |
ο γάτος |
|
κατούνα |
σπίτι βοσκού στο βουνό (λέγεται και κονάκι) |
|
κατσά-κατσά |
κρυφά |
| κατσουκανιά | αταξία, απάτη |
|
κατσούλα |
η γάτα |
|
καψάλι |
(γίνομαι καψάλι) καίγομαι |
|
καψώνομαι |
ξεσταίνομαι |
| κειοσάς | εκείνος |
| κίντα | και τι |
| κιντί | απογεματινό κολατσιό |
|
κλησίδι |
μικρό εκκλησάκι |
|
κλουθώ |
ακολουθώ |
|
κοκλιομπάντουρο |
το όστρακο του σαλιγκαριού |
|
κονάκι |
σπίτι βοσκού στο βουνό (λέγεται και κατούνα) |
|
κοντό |
περίπου |
|
κοντό |
άραγε |
|
κόπιασε |
πρόσκληση στο σπίτι |
|
κουζουλάδα |
τρέλλα, χαζομάρα |
|
κουζουλός |
τρελλός |
| κουκουβίζω | κάθομαι με διπλωμένα πόδια |
|
κουλαντρίζω |
καταφέρνω κάτι, τα βγάζω πέρα |
|
κούμος |
μικρό κτίσμα στο βουνο που χρησιμοποιεί ο βοσκός για να βάλει 1-2 ζώα |
|
κουτέντα |
καλοπιάσματα |
|
κοχλιός ή χοχλιός |
σαλιγκάρι |
| κριγιός | κριός αλλά και κρύος |
| (να) κρεπάρει | να εκραγεί |
|
κρούβγω |
πνίγω |
|
κρούταλο |
παλαμάκι |
|
κρυγιός |
το κριάρι |
|
κρυγιότι |
το κρύο, κρύος καιρός (κάνει κρύο) |
| κωλόπανα | μωρουδιακά ρουχαλάκια |
| λαγάρα | η μεγάλη σπανή περιοχή |
| λαγκουφάκια | λαγκαδάκια |
|
λάτρα |
καθαριότητα, δουλειές του σπιτιού |
|
λιοπύρι |
ημέρα με πολύ μεγάλη θερμοκρασία |
| λιόχεντρα | οχιά |
|
λογάμαι |
περνιέμαι, περνάω για... |
|
λογοσέρνω |
φιλονικώ |
|
λούσα |
πολυτελή ρούχα και κοσμήματα |
|
μαθιά |
ματιά |
|
μαϊνάρω |
ησυχάζω, κοπάζω, γαληνεύω |
| μαλάθρακας | μεγάλο σπυρί |
|
μάλαμα |
χρυσός |
|
μάνι-μάνι |
γρήγορα |
|
μαρακλής |
αυτός που έχει μεράκι(α) - αυτός που γλεντάει χωρίς να παρεκτρέπεται |
|
μεϊντάνι |
πλατεία,αγορά |
| μελίτακας | μυρμήγκι |
| μενεβίχι | το χρώμα του λιβανιού |
| μεσόκαινας | μεσοστρατίς |
|
μερακλίκι |
το μεράκι η αγάπη για αυτό που κάνω |
| μεσοδόκι | χοντρός κορμός που στήριζε στέγες ή οντάδες |
| μιαολιά | λίγο |
|
μικιός |
μικρός |
|
μισέυγω |
φεύγω |
|
μιτάτο |
κτίσμα στο οποίο γίνονται τυροκομικές εργασίες |
| μολαρητός | ελεύθερος, αυτός που δεν είναι δεμένος |
|
μολάρω |
αφήνω |
|
μονιάζω |
συγκεντρώνω |
|
μονομερίζω |
ενώνω |
|
μονοπαντώ |
συγκεντρώνω σε ένα μέρος |
|
μοσκούλα |
κατσίκα χωρίς κέρατα |
|
μουζούρι |
παλιά Κρητική μονάδα μέτρησης (1 μουζούρι ήταν περίπου 5 οκάδες) |
| μουσταρά | μαστάρι |
| μουχλιάζει | βραδυάζει |
|
μπαλω(θ-τ)ιά |
πυροβολισμός |
|
μπάντα |
πλευρά, περιοχή |
|
μπαντούρα |
καπάκι όστρακου |
|
μπαξές |
περιβόλι, κήπος |
|
μπέργιευλο |
αυλή |
|
μπέτης ή πέτης |
το στήθος |
|
μπλιό |
πλέον |
| μπούκα | στόμα |
|
μπουνταλάς |
βλάκας, χαζός |
| μπουργιά έχω | έχω τα νεύρα μου |
| μπουρμάς | ο εξωμότης |
| ναμουσούζης | ανυπόληπτος - άτιμος |
|
νέικη |
νέα |
|
νέφαλο |
σύννεφο |
|
νογώ |
σκέφτομαι |
| νοτουλάκι | νοτιάς |
|
νταγιαντώ |
αντέχω |
|
ντακάρω |
ξεκινώ |
| ντάκος | παξιμάδι |
| ντελόγο | αμέσως |
| ντελμπισά | απατεωνιά |
| ντόδια | δόντια |
|
ντουνιάς |
ο κόσμος, ο λαός |
|
ντουσουντίζω |
σκέφτομαι |
|
ξα σου |
εσύ ότι πεις |
|
ξαμώνω |
σκοπεύω (σημαδεύω) |
|
ξανοίγω |
κοιτάζω, θωρώ |
|
ξεγιαλίζω |
ανοίγομαι στο πέλαγος |
|
ξεκορφίζω |
βγαίνω στην κορυφή ενός υψώματος |
|
ξεπατώνομαι |
ξεριζώνομαι |
|
ξυφαίνω |
υφαίνω |
|
ξωμένω |
διανυκτερεύω |
|
ο(υ)λιά |
στιγμή, μικρό κομμάτι |
|
οματέ |
φαγητό, από εντόσθια χοιρινά, γεμιστά με ρύζι και μυρωδικά |
| ομπρουλιά | σύντομη βροχούλα |
|
όντε |
όταν |
|
όξω |
έξω, εκτός |
|
όρθα |
η κότα |
| όσαμε | μέχρι |
| οστοσανά | τόσα |
|
οφτό |
ψητό |
|
οψάργας |
εχθές το βράδυ |
|
οψές εχθές |
εχθές |
|
οψές ταχιά |
εχθές το πρωί |
| παέ-πέρα | εδώ πέα |
|
παιχνιδαμάτης |
αυτός που κάνει παιχνίδια με τα μάτια του |
|
παντέρμος |
παντέρημος |
|
παντίδει |
(δεν παντίδει) δεν έρχεται, δεν είναι εύκολο |
| παπούλες | όσπρια |
|
παραμερώ |
βάζω παράμερα, παραμερίζω |
| παστάβι | τόπι ύφασμα |
| πατούλια | ομάδα |
|
πενιέται |
πενεύεται |
|
περαματίζω |
όρος της υφαντικής |
| πλοκιό | ιστορία |
|
ποβγάνω |
βγάζω έξω, ξεπροβοδίζω |
|
ποδίδω |
καταντώ |
|
ποκρεμούμαι |
αποκρεμιέμαι |
|
πορευτής |
αυτός που περνάει περαστικός |
|
πορίζω |
περνάω, βγαίνω έξω, φεύγω |
| πορπατώ | περπατώ |
| πούλαρος | πουλάρι |
|
πράμα |
τίποτα |
|
πρεπίζω |
ταιριάζω, το φέρνω στα μέτρα μου |
|
πριχού |
πριν, προτού |
|
προβατάρης |
βοσκός σε πρόβατα |
|
πυρώνω |
ζεσταίνω |
|
ριζιμιό |
ριζωμένο (π.χ. ριζιμιό χαράκι - ριζωμένος βράχος) |
|
ρόβι |
όσπριο που η χρησιμοποιούταν για τροφή σε βόδια |
|
ροδονίζω |
γνωρίζω |
| ροζωνάρω | κουβεντιάζω |
|
σάζω |
φτιάχνω |
| σαμια | σημάδι που κάνω για να χαρακτηρίσω ενα ζώο |
| σαμώνω | η εργασία που κάνω για τη σαμιά |
| σανίδι | μια σειρά αυλάκια στο περιβόλι |
|
σάχνω |
φτιάχνω |
|
σεβντάς |
ερωτικός καϋμός |
|
σειρώνω |
σουρώνω υγρά |
| σεφέρι | χρονική φάση - εποχή |
|
σιγούρλιο |
παρηγοριά |
|
σιμώνω |
πλησιάζω |
|
σκάρα |
γυπαετός |
| σκλόπα | κουκουβάγια |
| σκρόφα | γουρούνα |
|
στένω |
στέκομαι |
|
στιβάνια |
μπότες |
|
συβάζομαι |
πείθομαι |
|
σφακολούλουδο |
ο ανθός της πικροδάφνης |
|
σφαλίζω |
κλειδώνω, ασφαλίζω |
| σώπατο | πεδιάδα |
| σωργιά | ο σωρός |
|
ταβλί |
τάβλα, κομμάτι ξύλου |
|
ταγί |
η βρώμη |
|
ταλίμι |
φιγούρα |
| τάξε λω | σάμπως |
|
ταχινή |
το πρωί |
|
τερτίπι |
καμωματιά, κόλπο |
|
τζαναμπέτης |
ο καταφερτζής |
| τουτουνέ | αυτό |
|
τουτοσές |
αυτός, ετούτος |
| τσάχαλος | θόρυβος πολύ ασθενής |
| τσέτες | άτακτοι |
|
τσιγκλώ |
πειράζω, ενοχλώ |
| τσιλιό | ευκοιλία |
| τσινιά | κλωτσιά |
|
τσίπα |
μεμβράνη που σχηματίζει το φρέσκο γάλα στην επιφάνειά του |
|
φαίνω |
υφαίνω |
|
φανταξό |
φάντασμα |
|
φέγγος |
λάμψη, φωτισμός |
|
φιλεύω |
κερνάω |
|
φιλιά |
φιλία |
|
φιλιότσα(-ος) |
το βαπτιστίρι |
|
φιντάνι |
βλαστάρι |
| φλέμονας | πνεύμονας |
|
φορούμαι |
θεωρώ |
|
φτάζω |
φτάνω |
|
φωλεύγω |
κάνω φωλιά |
|
χάβδαλο |
το τελείως ξερό σέλινο |
|
χαβεσιλίκι |
πόθος επιθυμία , πάθος |
|
χαβρίζω |
φωνάζω πολύ δυνατά |
|
χάζι |
διασκέδαση (από θέαμα ή πράξη) |
|
χαζιρεύγω |
ετοιμάζω |
|
χαζίρικα |
έτοιμα |
|
χαϊλάλης |
ανισσόροπος , φαντασιόπληκτος |
| χαϊνης | αντάρτης |
|
χαιράμενος |
χαρούμενος |
|
χαιτζώνω |
προβάλλω αντίσταση , αγριεύω |
|
χάκι (το) |
το μερίδιο κάποιου |
|
χάλαβρο |
χάλασμα |
|
χαλακατέβας |
αδέξιος , ανεπιτείδιος |
|
χαλασές (ο) |
τόπος με χαλάσματα |
|
χαλέπα |
περιοχή με πετρώδες και ίσιο έδαφος |
|
χαλίσικος |
γνήσιος , άδολος , ανόθευτος |
|
χάμαι |
κάτω, καταγής |
|
χαντώ |
νομίζω , πιστεύω |
|
χαραέτι |
μεγάλη δίψα |
|
χαράκι |
μεγάλη πέτρα, ριζωμένος βράχος |
|
χαραμπάτης |
σπάταλος |
|
χαρκιάς |
σιδηρουργός |
|
χαρκιδειό |
σιδηρουργείο |
|
χαροκοπώ |
γλεντώ διακεδάζω |
|
χαρχαλεύω |
ανακατώνω διάφορα πράγματα |
| χαχαλιά | χούφτα |
| χαχαλόβεργα | διχαλόβεργα |
| χάψι | φυλακή |
| χεϊτάνης | διάβολος |
|
χούγια |
ιδιοτροπίες |
| χούι | συνήθεια |
|
χουμά κουτάλι |
άνω - κάτω |
|
χούμελι |
γλυκό υγρό που έβγαινει από το βράσιμο της κερήθρας |
|
χουρχούδα |
μαγκούρα , ρόπαλο |
|
χουφθιά |
χούφτα |
|
χοχλιομπάντουρο |
το όστρακο του σαλιγκαριού |
|
χοχλίος ή κοχλίος |
σαλιγκάρι |
| χτήμα | κτήμα |
|
χυνοβολώ |
ορμώ |
|
χυταρίζω |
κατηφορίζω |
|
χώνω |
κρύβω |
|
χωσμένος |
κρυμμένος |
|
ψαθούρι |
χαμόστρωμα |
|
ψακωντέ |
η γεύση του πικρού , η πικράδα |
|
ψαλάσσω |
τσιμπολογώ |
|
ψαλιμουδίζω |
σιγομουρμουρίζω |
|
ψαργάδινος |
χθεσινοβράδυνος |
|
ψαρογάροι |
σαρδέλες παστές |
|
ψεγαδιάστρα |
η κουτσομπόλα γυναίκα |
|
ψέγος |
ψεγάδι , ελλάτωμα , ατέλεια |
|
ψεσινός |
χθεσινός |
|
ψήμα |
ψήσιμο |
|
ψηφί |
εκτίμηση |
|
ψιακώνω |
δηλητιριάζω |
|
ψίκι |
ακολουθία , πομπή |
|
ψιμάρνι |
όψιμο αρνί |
|
ψιμιδευτός |
στολισμένος |
|
ψιμοκαιριάζω |
αδυνατίζω |
|
ψιμύθια |
στολίδια σε κέντημα ή υφαντό |
|
ψιχαλίδα |
ψιλή βροχή , ψιχάλα |
|
ψόμα |
ψέμα |
|
ψόμματα |
ψέμματα |
|
ψομματάρης |
μεγάλος ψεύτης |
|
ψύγομαι |
μαραίνομαι |
|
ψυχνιάζει |
αρχίζει να πέφτει κρύο |
|
ψυχνιός |
ψυχρός |